MANUEL ve ROBOTİZE ( Yarı otomatik şanzıman Tamiri

Uzman Oto Tamir __ TEKNİK BİLGİ

          Şanzıman bildiğimiz adıyla vites kutusu motordan aldığı gücü istenilen tork değerinde şafta ileten ve hareketi sağlayan kilit parçalardan biridir. Şanzımanın durumu aracın performansını doğrudan etkiler ve bu yüzden kusuru olmamalıdır. Şanzıman tamiri için öncelikle şanzımanın arızalanma nedenleri bilinmelidir. Tamir için doğru hamle yapılması açısından arıza nedenlerinin bilinmesi önemli yer tutmaktadır.

 

 

Şanzımanların arızalanması değişik durumlara göre değişik şekillerde olabilmektedir. Otomatik şanzımanların arıza nedenleri;

 

  • Tork vektörü
  • Yağ pompası
  • Vites kavrama grupları
  • Şanzıman muhafazası
  • Güneş dişli grupları
  • Hidrolik valf gövdesi

 

gibi parçalar otomatik şanzımanda arıza göstermesi muhtemel parçalardır. Manuel şanzımanlarda ise;

 

  • Vites dişlileri
  • Senkromençler
  • Grup dişlisi
  • Giriş mili
  • Vites çatalı
  • Şanzıman keçeleri

 

parçaları arıza yapmaktadır. Şanzıman arızalarının neden olabileceği parçaları öğrendikten sonra ikinci bir konu ise aracı iyi tanımanızdır. Aracı tanıyorsanız eğer her hangi bir olumsuz durumda hatayı anlarsınız ve gerekli müdahaleyi yetkiniz dahilinde yapabilirsiniz.

 

Şanzıman Tamiri Nasıl Yapılır ?

 

Şanzıman tamiri uzmanlık gerektiren bir konudur.Şanzıman tamiri için öncelikle yapılması gereken arızayı doğru tespit etmek ve arızanın neden olabileceği parçaları bulmak. Arıza tespiti için ise gerekli olanlar usta tecübesi ve elektronik yardımcılar. Arıza tespitini doğru yapmak zaman ve para olarak önemlidir. Arıza kaynağını bulduktan sonra ilgili parçayı bulmak diğer aşamadır. Doğru parçaları bulduktan sonra ise ilgili parçanın değişimi yapılır. Değişim konusu da oldukça önemli bir aşamadır. Değişen parçanın orjinal olması ve doğru bir şekilde kendi yerine tekrardan konulması gerekmektedir. Değiştirilen parçanın orjinal olması garantili olmasının yanında eski performansı size tekrardan verecektir.

 

 

Uzun Ömürlü Şanzıman İçin

 

Şanzıman bakımları mutlaka yapılmalıdır. Yağ ve keçe değişimleri doğru zamanda yapılmalıdır. Şanzıman yağı ve yağın durumu sürekli kontrol edilmelidir. Sistemde meydana gelen ufak bir hata zincirleme bir reaksiyon ile büyük sorunlara yol açabileceği için basit gibi görünen bu kontroller hayati önem taşımaktadır.

Kontrollerin tam olmasından sonra burada sizede büyük ölçüde iş düşüyor. Kullanım halinde iken bilinçli hareketler yapmanız gerekiyor. Vites değişirken debriyaja tam basın. Sert iniş ve kalkış yapmayın. Sert vites geçişlerinden kaçının. Araç yüksek devirlerde iken (Devir saatindeki kırmızı bölge) vites geçişinden kaçının. Vites geçişi için devir saatindeki kırmızı eşik aralığını beklemek düşük vites değişimlerine göre 3 kat daha fazla yük bindirmektedir.

 

 

Triptonic Şanzıman Nedir?

 

 

Sözcüğün İngilizce orjinal karşılığı "Tiptronic"tir ancak zaman zaman "Triptronic" olarak da kullanıldığından, Türkçe'ye de her iki terim de girmiştir ve sistem bazen Tiptronik olarak adlandırılmaktayken, bazen Triptronik olarak kullanıldığı da görülür. Terimin orjinali ünlü Alman otomobil firması Porsche tarafından marka tescili yapılan "Tiptronic" olduğundan, doğru kullanımın da aslında Triptronik değil, Tiptronik olduğu söylenmelidir.



Tiptronik şanzımana sahip bir arama, aslında otomatik vitese sahiptir ve otomatik vitesli diğer arabalar gibi, sürücünün vites değiştirmesini gerektirmeden kullanılabilir.



Ancak tiptronik şanzımana sahip arabalarda, sürücü dilerse otomatik vitesi devre dışı bırakıp, aracı düz (manuel) vitesliymiş gibi de kullabilmektedir. Tiptronik şanzıman esas olarak bu sistemi ifade etmekteyse de, markanın yaratıcısı Porsche firması, sistemin kullanımı için değişik araba firmalarına (Volkswagen, Skoda, Audi gibi), lisans vermekte ve bu firmalar da tiptronik sistem adı altında kendi değişik vites standartlarını üretebilmektedir, bu nedenle tiptronik vites her araba markasında tam olarak aynı kullanım şekline sahip değildir.



Ayrıca bu sistemin lisansını Porchse firmasından satın almak yerine kendi terimlerini kullanmayı seçen değişik araba markaları da mevcuttur, o nedenle aynı ya da benzer şanzıman/vites sistemlerinin farklı araba markalarında farklı isimlerle kullanımı yaygındır. Örneğin BMV ve Rover çok benzer bir şanzıman sistemi için "Steptronic", Mercedes "TouchShift", Hyundai "Shiftronic", Volvo "Geartronic" isimleri kullanmaktadır.

 

 

Robotize Şanzıman Nedir?

 

Klasik otomatik şanzımanların tork konvertörü nedeniyle fazla torka ihtiyaç duyması ve bu nedenle yakıt tüketimini artırması küçük hacimli motorlarda hem maliyet hem de verimlilik açısından pek faydalı olmuyordu. Bunun için aranan alternatiflerden biri de Robotize şanzımanlar. Bu tip şanzımanlarda kavrama işlemi, tork konvertörü yerine elektrik motoru tarafından kumanda edilen kuru kavrama üzerinden yapılıyor. Yine vites seçimlerini ve değişimlerini de elektrik motorları yerine getiriyor. Bu tip şanzımanlar maliyet açısından görece daha düşük olduğu ve verimliliği düşürmediği için tercih edilirken, çok ısındığında soğuyana kadar kilitlenmesi, yavaş ve sarsıntılı vites geçişleri nedeniyle tüketiciler tarafından şikayet konusu olabiliyorlar. Bu tip şanzımanlara Dualogic (Fiat), Easytronic (Opel), ETG (PSA grubu), ASG (VW grubu) örnek gösterilebilir.

 

 

CVT (Continuously Variable Transmission / Sürekli Değişken Şanzıman) Nedir?

 

 

CVT şanzımanlar yapı itibariyle tork konvertörüne sahip olsalar bile klasik otomatiklerden farklı olarak dişli setleri içermezler. Bunun yerine iki konik kasnak arasına gerilmiş bir kayış bulunur ve kasnakların çaplarının büyütülüp küçültülmesi ile giriş ve çıkış hızları oranlanır. Kasnakların minimum ve maksimum çapları, yani ilk ve son oranları bellidir. Fakat ara oranlar kademe olmadığı için sürüş koşullarına göre sürekli değişir. Gaza basıldığında motor devri gaz talebine göre belirlenen bir devre kadar yükselir ve sabitlenir. Bu noktadan sonra motor devri artmadığı halde araç hızlanmaya devam eder. Yani şanzıman oran değiştirir. Bu sistemi vitesli bir bisiklete benzetmek mümkün. Pedal çevirme hızınızı değiştirmeden vitesleri değiştirdiğinizi düşünün. Hızınız artar fakat pedal hızınız aynıdır. CVT şanzımanlar, motor devrini en verimli aralıkta tutarak çalışabilmeleri nedeniyle çoğunlukla araç ağırlığına göre düşük torka sahip atmosferik motorlar ile entegre edilirler. CVT şanzımana sahip otomobiller hızlanırken motor sesi ve devri artmadığı için subjektif olarak “gitmiyor” hissine sebep olabilir. Bu yüzden yeni sistemlerde elektronik kademelendirme yapılır. Yani sanki vites kademesi varmış gibi belirlenmiş aralıklarda oran değiştirmeyi bırakan CVT, motor devrini az da olsa yükselterek vites efekti yaratır. CVT şanzımanlara Multitronic (Audi), X-Tronic (Nissan) örnek verilebilir.

 

 

Çift Kavramalı Şanzıman Nedir ?

 

 

Çift kavramalı şanzımanlar, otomatikleştirilmiş manuel/robotize şanzıman türevi olmakla beraber, tek kavrama yerine iki farklı kavrama içerir. Kavrama sistemi düşük güç ve torka sahip motorlarda güç kaybını minimize etmesi için kuru tipte tercih edilirken, yüksek güç ve torklu motorlarda ısınma ve aşınma sorunu yaşanmaması için ıslak tipte tercih edilir. 1,3,5,7 vitesler bir kavramaya bağlıyken, 2,4,6 ve geri vites ikinci kavramaya bağlıdır. Böylece bir sonraki vites ikinci bir kavrama tarafından kontrol edileceği için seçimi yapılmış olarak hazırda bekletilir. Bu sayede vites yükseltme işlemi son derece hızlı ve sarsıntısız gerçekleşir. (vites düşürme hızı, yükseltme hızından doğası gereği yavaştır.) Çift kavramalı şanzımanlar yakıt tüketimine negatif etki yapmadıkları gibi son derece kararlı yapılarıyla hız ve konfor sağlarlar. Bu tip şanzımanların kötü yanı ise kavrama sistemi eskidiğinde değişim maliyetinin çok yüksek olması ve satın alım aşamasında opsiyon fiyatının fazla olmasıdır. DSG (VW Grubu), Powershift (Ford grubu) örnek olarak gösterilebilir.